Co wiemy o wysokiej wrażliwości? Czy istnieje związek pomiędzy wysoką wrażliwością z innymi cechami temperamentu i osobowości

Wrażliwość Przetwarzania Sensorycznego (SPS) opisuje, różnice międzyludzkie we wrażliwości zarówno na pozytywne jak i na negatywne środowisko. W pozytywnym, wpierającym warunkach, wysoko wrażliwe osoby prezentują pozytywne cechy i zachowania takie jak: pozytywny nastrój, większa odpowiedzialność, czy też bardziej adaptacyjne reakcje na bodźce środowiskowe. Niejednoznaczne lub nieprzystosowane warunki mogą zaszkodzić pozytywnym umiejętnościom osób wysoko wrażliwych, wpływać negatywnie na ich rozwój psychiczny i samopoczucie. W rzeczywistości osoby wysoko wrażliwe nie są ‘dziwne’ i nie cierpią na żadne zaburzania. Dlatego też wrażliwość przetwarzania sensorycznego definiujemy jako cechę temperamentu, która występuje na kontinuum od niskiej do wysokiej wrażliwości. Z tego względu osoby wysoko wrażliwe są bardziej podatne na bodźce sensoryczne niż inni, mają cechy, które pozwalają im ‘postawić się w sytuacji innych’ lub wykazać się większą kreatywnością.

W badaniach nad wysoką wrażliwością podjęto próbę scharakteryzowania cech osobowości najczęściej współwystępujących z wysoką wrażliwością. Wyniki badań wskazują, że wysoka wrażliwość związana jest z introwersją, neurotyzmem lub zwiększoną kontrolą (hamowaniem). Introwertycy są zwykle powściągliwi, niezależni, wolą środowisko rutynowe i najbliższe od sytuacji które są nieznane i wymagają intensywnych kontaktów społecznych. Osoby z wysokim poziomem neurotyzmu charakteryzują się emocjonalnością, wysokim poziomem reaktywności, chłoną emocje z otoczenia. Może to doprowadzić do niepokoju lub zmartwiania się w sytuacjach życia codziennego. Z kolei zwiększona kontrola (zachowania hamujące) – zwykle charakteryzują się wycofaniem w sytuacjach silnej stymulacji. Osoby wysoko wrażliwe intensywnie odczytują bodźce (na poziomie wzroku, słuchu, dotyku, węchu i smaku), dlatego mają tendencję do unikania sytuacji, w których występują silne bodźce. Jednocześnie jednak wcześniejsze badania wykazały, że osoby wysoko wrażliwe rozwijają większą otwartość na doświadczenie, czyli skłonność do poszukiwania doświadczeń i twórczego wyobrażania sobie przyszłości. W każdym bądź razie, chociaż wysoka wrażliwość jest związana z tymi cechami osobowości, wykazano, że jest od nich niezależna i różni się od wyżej opisanych dotychczas cech osobowości i temperamentu.

Wysoką wrażliwość należy traktować jako cechę (nie jako dysfunkcję czy też zaburzenie). Wiedza na temat wysokiej wrażliwości i jej związku z innymi cechami osobowości może dostarczyć podstaw do rozwoju potencjału osób wysoko wrażliwych. Informacje te są niezbędne do opracowania skutecznych strategii edukacyjnych z punktu widzenia przeciwdziałania wykluczeniu. Dzięki rzetelnym informacjom można promować mocne strony osób wysoko wrażliwych.

Bibliografia

Aron, E. N., & Aron, A. (1997). Sensory-processing sensitivity and its relation to introversion and emotionality. Journal of personality and social psychology, 73(2), 345.

Greven, C. U., Lionetti, F., Booth, C., Aron, E., Fox, E., Schendan, H. E., … & Homberg, J. (2019). Sensory Processing Sensitivity in the context of Environmental Sensitivity: a critical review and development of research agenda. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 98, (287-305).

Pickering, A., & Corr, P. J. (2008). JA Gray’s reinforcement sensitivity theory (RST) of personality. The SAGE handbook of personality theory and assessment, 1, 239-257.

Pluess, M., Assary, E., Lionetti, F., Lester, K. J., Krapohl, E., Aron, E. N., & Aron, A. (2018). Environmental sensitivity in children: Development of the Highly Sensitive Child Scale and identification of sensitivity groups. Developmental psychology, 54(1), 51-70.

Rothbart, M. K. (2007). Temperament, development, and personality. Current directions in psychological science, 16(4), 207-212.

Smolewska, K. A., McCabe, S. B., & Woody, E. Z. (2006). A psychometric evaluation of the Highly Sensitive Person Scale: The components of sensory-processing sensitivity and their relation to the BIS/BAS and “Big Five”. Personality and Individual Differences, 40(6), 1269-1279.

Sobocko, K., & Zelenski, J. M. (2015). Trait sensory-processing sensitivity and subjective well-being: Distinctive associations for different aspects of sensitivity. Personality and individual differences, 83, 44-49.

Autorzy

Dr Rosario Ferrer Cascales

Dr Rosario Ferrer Cascales

Doktor psychologii. Profesor zwyczajny w dziedzinie Osobowości, Diagnozy i Wsparcia Psychologicznego na Uniwersytecie w Alicante. Dyrektor Katedry Psychologii Zdrowia i Grupy Badawczej Psychologii Stosowanej w obszarach Zdrowia i Zachowań Ludzkich Uniwersytetu w Alicante. Koordynator Grupy Innowacyjnych Technologii Edukacyjnych „Portal Podstaw Psychologii”.

Dr Nicolás Ruiz Robledillo

Dr Nicolás Ruiz Robledillo

Adiunkt w Katedrze Psychologii Zdrowia na Uniwersytecie w Alicante (Hiszpania). Absolwent Psychologii – z wyróżnieniem. Magister Rozwoju Badań i Leczenia w Psychopatologii i Zdrowiu. Magister Ogólnej Psychologii Zdrowia. Magister Nauczania na Poziomie Średnim ze specjalizacją w poradnictwie edukacyjnym. Laureat Nadzwyczajnej Nagrody za Najlepszy Doktorat w dziedzinie Psychologii Zdrowia.

Dr María José Cabañero

Dr María José Cabañero

Jest profesorem nadzwyczajnym Pielęgniarstwa na Uniwersytecie w Alicante (Hiszpania). Doktorat w Pielęgniarstwie: Praktyka i Edukacja na Uniwersytecie w Alicante z Nadzwyczajną Nagrodą Doktorską. Magister Nauk Pielęgniarskich na Uniwersytecie w Alicante. Jest członkiem grupy badawczej „Jakość Życia, Dobrostan i Zdrowie”.

Dr María Rubio Aparicio

Dr María Rubio Aparicio

Adiunkt w Katedrze Psychologii Zdrowia na Uniwersytecie w Alicante (Hiszpania). Absolwentka Psychologii – z wyróżnieniem. Magister Metodologii Nauk Behawioralnych i Zdrowia. Posiada tytuł magistra w Nauczaniu na Poziomie Obowiązkowej Edukacji Średniej i Maturalnej, Kształceniu Zawodowym i Nauczaniu Języka. Otrzymała Nadzwyczajną Nagrodę za Najlepszą Pracę Doktorską z psychologii.

Like this article?

Share on facebook
Share on Facebook
Share on twitter
Share on Twitter
Share on linkedin
Share on Linkdin
Share on pinterest
Share on Pinterest

Leave a comment

Dodaj komentarz